Kanser, vücudun farklı organ ve dokularında gelişebilen çok sayıda hastalığı kapsayan genel bir tanımdır. Bu nedenle, tüm kanser türlerinde görülen tek bir belirti veya herkeste aynı şekilde ilerleyen bir süreç yoktur. Belirtiler, kanserin geliştiği bölgeye ve hastalığın özelliklerine göre değişebilir.
Açıklanamayan kilo kaybı, uzun süren yorgunluk, vücutta ele gelen kitle, nedeni bilinmeyen kanamalar veya geçmeyen ağrı gibi belirtiler bazı kanser türlerinde görülebilir. Ancak bu belirtilerin her biri enfeksiyonlar, hormonal hastalıklar, kansızlık, vitamin eksiklikleri ve farklı sağlık sorunlarında da ortaya çıkabilir.
Bu nedenle, tek bir belirtiye bakarak kanserden söz etmek mümkün değildir. Özellikle nedeni açıklanamayan, beklenen sürede düzelmeyen, tekrarlayan veya zamanla belirginleşen belirtilerin hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
Bu yazıda kanserle ilişkili olabilecek belirtileri, hangi durumlarda hekime başvurulması gerektiğini ve kanser şüphesinde hangi laboratuvar testlerinden yararlanılabileceğini ele alıyoruz.
Kanser Neden Olur?
Kanser, hücrelerin büyümesini ve bölünmesini kontrol eden genlerde meydana gelen değişiklikler sonucunda hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalmasıyla gelişir. Bu değişiklikler zaman içinde oluşabileceği gibi bazı kişilerde kalıtsal genetik özellikler de kanser riskini artırabilir.
Yaş, sigara ve tütün kullanımı, alkol, UV ışınları, bazı enfeksiyonlar, fazla kilo, fiziksel hareketsizlik ve belirli çevresel ya da mesleki maruziyetler kanser riskini etkileyebilir. Ancak bir veya daha fazla risk faktörünün bulunması kişinin mutlaka kanser geliştireceği anlamına gelmez. Bilinen belirgin bir risk faktörü bulunmayan kişilerde de kanser görülebilir.
Kanserin nasıl geliştiği, farklı kanser türleri ve hastalıkla ilgili temel bilgiler hakkında daha kapsamlı bilgi için Kanser Nedir? Kanser Hakkında Bilmeniz Gereken Her Şey başlıklı içeriğimizi inceleyebilirsiniz.
Kanserin İlk Belirtileri Nelerdir?
Kanserin herkeste görülen tek bir ilk belirtisi yoktur. İlk belirtiler, kanserin geliştiği organa, türüne, bulunduğu bölgeye ve hastalığın özelliklerine göre farklılık gösterebilir. Bazı kanser türleri erken dönemde çeşitli belirtilere yol açabilirken, bazıları uzun süre belirgin bir bulgu vermeden ilerleyebilir.
Kanserle ilişkili olabilecek genel belirtiler ve bu belirtilerin kanser dışında görülebileceği bazı durumlar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
Belirti | Kanser Dışında Görülebilecek Bazı Durumlar |
Nedeni açıklanamayan kilo kaybı | Tiroit hastalıkları, metabolik sorunlar, sindirim sistemi hastalıkları |
Uzun süren yorgunluk ve halsizlik | Kansızlık, vitamin eksiklikleri, tiroit hastalıkları, enfeksiyonlar |
Vücutta yeni fark edilen kitle veya şişlik | Kistler, enfeksiyonlar, iyi huylu oluşumlar |
Geçmeyen veya giderek artan ağrı | Kas-iskelet sistemi sorunları, enfeksiyonlar, kronik hastalıklar |
Nedeni açıklanamayan kanamalar | Enfeksiyonlar, hemoroid, hormonal veya jinekolojik nedenler |
Uzun süren veya tekrarlayan ateş | Enfeksiyonlar, inflamatuvar hastalıklar |
Yoğun gece terlemeleri | Enfeksiyonlar, hormonal değişiklikler, bazı ilaçlar |
Uzun süren öksürük veya ses kısıklığı | Enfeksiyon, alerji, astım, reflü |
Yutma güçlüğü | Reflü, yemek borusu hastalıkları, boğaz problemleri |
Bağırsak alışkanlıklarında kalıcı değişiklik | Beslenme değişiklikleri, irritabl bağırsak sendromu, enfeksiyonlar |
İdrar yapma alışkanlıklarında değişiklik | İdrar yolu enfeksiyonu, prostat sorunları, mesane problemleri |
İdrarda veya dışkıda kan | İdrar yolu enfeksiyonu, böbrek taşı, hemoroid, anal fissür |
İyileşmeyen yaralar | Enfeksiyonlar, dolaşım bozuklukları, diyabet gibi kronik hastalıklar |
Benlerde veya cilt lezyonlarında belirgin değişiklikler | İyi huylu cilt lezyonları ve dermatolojik değişiklikler |
Bu belirtilerden birinin veya birkaçının görülmesi kişinin kanser olduğu anlamına gelmez. Aynı belirtiler kanser dışındaki ve çok daha sık karşılaşılan sağlık sorunlarında da ortaya çıkabilir. Burada önemli olan belirtinin neden ortaya çıktığı, ne kadar süredir devam ettiği, zaman içinde artıp artmadığı ve başka belirtilerin eşlik edip etmediğidir.
Hangi Belirtiler Kanser Şüphesi Açısından Dikkate Alınmalıdır?
Kanser açısından değerlendirme gerektirebilecek belirtiler genellikle açıklanamayan, uzun süren, tekrarlayan veya giderek belirginleşen değişikliklerdir. Tek başına bu belirtilerden birinin bulunması kanser tanısı anlamına gelmez.
Belirtilerin kişinin normal durumundan farklı olması da önemlidir. Örneğin, uzun süredir var olan ve nedeni bilinen bir durumla yeni ortaya çıkan, giderek ilerleyen bir değişiklik aynı şekilde değerlendirilmez.
Açıklanamayan Kilo Kaybı
Beslenme düzeninde veya fiziksel aktivitede belirgin bir değişiklik olmadığı hâlde istemeden kilo verilmesi araştırılması gereken bir durum olabilir. Açıklanamayan kilo kaybı bazı kanser türlerinde görülebilir, ancak kanser dışındaki birçok sağlık sorunu da kilo kaybına yol açabilir.
Kilo kaybının olası nedenleri arasında:
- Tiroit hastalıkları
- Diyabet
- Sindirim sistemi hastalıkları
- Kronik enfeksiyonlar
- Beslenme sorunları
- Emilim bozuklukları
- Bazı ilaçlar
- Psikolojik ve farklı sistemik hastalıklar
yer alabilir.
Özellikle kilo kaybına iştahsızlık, uzun süren yorgunluk, ateş, gece terlemesi, ağrı veya sindirim sistemi belirtileri eşlik ediyorsa, altta yatan nedenin araştırılması gerekir.
Hekim değerlendirmesine göre hemogram, kan şekeri, HbA1c, tiroit testleri, böbrek fonksiyonları ile karaciğer ve safra yollarıyla ilişkili değişiklikleri değerlendiren biyokimya testleri gibi farklı laboratuvar incelemelerinden yararlanılabilir.
Sürekli Yorgunluk ve Halsizlik
Uzun süren yorgunluk ve halsizlik bazı kanser türlerinde görülebilir, ancak tek başına kanser açısından özgül bir belirti değildir. Kansızlık, demir veya vitamin eksiklikleri, tiroit hastalıkları, enfeksiyonlar, uyku sorunları ve farklı kronik hastalıklar çok daha sık yorgunluğa neden olabilir.
Günlük yaşamı etkileyen yorgunlukta özellikle şu durumlara dikkat edilebilir:
- Dinlenmeye rağmen yorgunluğun devam etmesi
- Önceden kolay yapılan günlük aktivitelerde zorlanma
- Halsizliğin giderek artması
- Solukluk veya nefes darlığının eşlik etmesi
- Açıklanamayan kilo kaybının bulunması
- Ateş veya gece terlemesinin eşlik etmesi
- İştahsızlık veya genel durumda belirgin değişiklik olması
Yorgunluğun nedeninin araştırılmasında hekim değerlendirmesine göre hemogram, ferritin, demir, B12, folat, TSH, kan şekeri ve gerekli biyokimya testleri istenebilir.
Bu testlerde bir değişiklik saptanması da tek başına kanser anlamına gelmez. Örneğin, düşük hemoglobin çok farklı nedenlere bağlı kansızlık durumlarında görülebilir.
Vücutta Ele Gelen Kitle veya Şişlik
Vücutta yeni fark edilen bir kitle veya şişlik her zaman kanser anlamına gelmez. Kistler, yağ bezeleri, enfeksiyonlar ve enfeksiyona bağlı büyüyen lenf bezleri gibi iyi huylu birçok durum ele gelen kitleye neden olabilir.
Özellikle meme, boyun, koltuk altı, kasık ve vücudun diğer bölgelerinde fark edilen yeni kitlelerde şu özellikler önemlidir:
- Kitlenin zaman içerisinde büyümesi
- Uzun süre kaybolmaması
- Sert veya düzensiz hissedilmesi
- Çevre dokulara sabit olması veya hareket etmemesi
- Nedeni bilinmeyen şekilde ortaya çıkması
- Kitleye cilt değişikliklerinin eşlik etmesi
- Ateş, gece terlemesi veya açıklanamayan kilo kaybıyla birlikte görülmesi
Kitlenin değerlendirilmesinde kan tahlilleri tek başına yeterli değildir. Kitlenin bulunduğu bölgeye göre fizik muayene, ultrasonografi veya diğer görüntüleme yöntemleri ve gerekli durumlarda ileri incelemeler kullanılabilir.
Açıklanamayan Kanamalar
Nedeni bilinmeyen veya tekrarlayan kanamalar değerlendirilmesi gereken belirtiler arasındadır. Kanama bazı kanser türlerinde görülebilir, ancak enfeksiyonlar, hemoroid, böbrek taşları, hormonal durumlar ve birçok iyi huylu hastalık da kanamaya neden olabilir.
Kanamanın görüldüğü bölgeye göre farklı nedenler araştırılabilir:
Kanamanın Görüldüğü Yer | Nasıl Fark Edilebilir? |
İdrar | Pembe, kırmızı veya kanlı idrar şeklinde görülebilir; bazen kan yalnızca idrar tahlilinde saptanabilir. |
Dışkı | Parlak kırmızı kan veya koyu-siyah dışkı şeklinde fark edilebilir. |
Balgam | Öksürük sırasında balgamda kan görülebilir. |
Vajinal kanama | Adet dönemleri dışında, cinsel ilişki sonrasında veya menopoz sonrasında görülebilir. |
Sindirim sistemi | Kanlı kusma veya koyu-siyah dışkı gibi belirtiler ortaya çıkabilir. |
Özellikle tekrarlayan, miktarı artan veya belirgin bir nedenle açıklanamayan kanamalar hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Kanamanın kaynağına göre hemogram, tam idrar tahlili, dışkı incelemeleri ve farklı laboratuvar testleri istenebilir. Bununla birlikte, kanamanın nedeninin belirlenmesi için görüntüleme veya endoskopik incelemeler gibi farklı yöntemler de gerekebilir.
Geçmeyen veya Giderek Artan Ağrı
Uzun süren ağrı tek başına kanser belirtisi değildir. Kas-iskelet sistemi sorunları, migren, enfeksiyonlar, romatolojik hastalıklar ve birçok farklı durum kronik ağrıya neden olabilir.
Ancak:
- Belirgin bir nedeni bulunmayan,
- Beklenen sürede düzelmeyen,
- Zaman içerisinde şiddeti artan,
- Gece uykudan uyandıran,
- Sürekli aynı bölgede devam eden,
- Kilo kaybı, iştahsızlık veya genel durum değişikliğiyle birlikte görülen
ağrıların nedeninin araştırılması önemlidir.
Ağrının bulunduğu bölge, süresi ve özellikleri hangi incelemelerin gerekli olduğunu belirler. Bu nedenle, yalnızca ağrının varlığına göre belirli bir “kanser kan testi” yapılmaz.
Uzun Süren Ateş ve Gece Terlemesi
Uzun süren veya nedeni açıklanamayan ateş ve yoğun gece terlemeleri bazı kanserlerde görülebilir, ancak enfeksiyonlar ve farklı hastalıklar çok daha sık bu belirtilere neden olur.
Gece terlemesinde özellikle kişinin pijamalarını veya çarşaflarını değiştirmesini gerektirecek kadar yoğun, tekrarlayan terlemeler dikkate alınabilir. Ancak oda sıcaklığı, hormonal değişiklikler, kullanılan ilaçlar ve enfeksiyonlar da gece terlemesine neden olabilir.
Ateş ve gece terlemesi şu durumlarda daha ayrıntılı değerlendirme gerektirebilir:
- Uzun süredir devam ediyorsa
- Belirgin bir enfeksiyon nedeni bulunamıyorsa
- Tekrarlıyorsa
- Açıklanamayan kilo kaybı eşlik ediyorsa
- Lenf bezlerinde büyüme varsa
- Sürekli halsizlik veya genel durum değişikliği bulunuyorsa
Hekim değerlendirmesine göre hemogram, CRP ve gerekli biyokimya testlerinden başlanabilir. Test seçimi eşlik eden diğer belirtilere göre genişletilebilir.
Geçmeyen Öksürük ve Ses Kısıklığı
Öksürük ve ses kısıklığı çoğunlukla solunum yolu enfeksiyonları, alerji, reflü, sigara kullanımı veya sesin aşırı kullanılması gibi nedenlerle ortaya çıkar. Ancak uzun süren veya giderek kötüleşen belirtilerde nedenin değerlendirilmesi gerekir.
Özellikle:
- Haftalar boyunca devam eden öksürük
- Giderek şiddetlenen öksürük
- Kanlı balgam
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Uzun süren ses kısıklığı
- Açıklanamayan kilo kaybı
gibi durumlarda hekim değerlendirmesi önemlidir.
Kanlı balgam da tek başına akciğer kanseri anlamına gelmez. Enfeksiyonlar ve farklı akciğer hastalıklarında görülebilir. Bununla birlikte, açıklanamayan kanlı balgam göz ardı edilmemelidir.
Bağırsak veya İdrar Alışkanlıklarındaki Değişiklikler
Bağırsak veya idrar alışkanlıklarında yeni ortaya çıkan ve kalıcı hâle gelen değişikliklerin nedeni araştırılmalıdır. Bu değişiklikler kanser dışında enfeksiyonlar, beslenme düzeni, irritabl bağırsak sendromu, hemoroid, prostat hastalıkları ve birçok farklı durumdan kaynaklanabilir.
Bağırsaklarla ilgili dikkat edilebilecek değişiklikler:
- Uzun süren kabızlık veya ishal
- Dışkılama sıklığında belirgin değişiklik
- Dışkıda kan
- Dışkının görünümünde kalıcı değişiklik
- Karın ağrısı veya şişkinlik
- Açıklanamayan kilo kaybı
İdrar yollarıyla ilgili değişiklikler ise:
- İdrarda kan
- İdrar yapma sıklığında belirgin değişiklik
- İdrar yaparken zorlanma
- İdrar akımında değişiklik
- Mesanenin tam boşalmadığı hissi
şeklinde görülebilir.
Bu belirtilerin değerlendirilmesinde tam idrar tahlili, gerekli durumlarda idrar kültürü, kan tahlilleri ve farklı laboratuvar incelemelerinden yararlanılabilir. Ancak belirtilerin nedenine göre görüntüleme, endoskopi veya başka değerlendirmeler de gerekebilir.
Kanser Şüphesinde Hangi Kan Tahlilleri ve Laboratuvar Testleri Yapılabilir?
Kanser şüphesinde herkese uygulanan tek bir kan tahlili veya standart laboratuvar paneli yoktur. Yapılacak testler kişinin belirtilerine, yaşına, sağlık öyküsüne, aile öyküsüne, muayene bulgularına ve şüphelenilen hastalığa göre hekim tarafından belirlenir.
Kan tahlilleri ve kanser paneli kapsamında değerlendirilebilen laboratuvar testleri, tek başına kanser tanısı koymaktan çok kişinin genel sağlık durumunun değerlendirilmesine, belirtilerin farklı nedenlerinin araştırılmasına ve gerekli ileri incelemelerin planlanmasına yardımcı olabilir.
Değerlendirmede kullanılabilecek testlerden bazıları şunlardır:
Test / Test Grubu | Neyi Değerlendirmeye Yardımcı Olabilir? |
Hemogram | Hemoglobin, lökosit, trombosit ve diğer kan hücrelerinin değerlendirilmesini sağlar. |
CRP | Vücuttaki enflamasyonla ilişkili değişikliklerin değerlendirilmesinde kullanılabilir. |
Demir ve ferritin | Demir eksikliği ve kansızlık değerlendirmesinde kullanılabilir. |
B12 ve folat | Bazı kansızlık türlerinin ve vitamin eksikliklerinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. |
AST, ALT, GGT, ALP ve bilirubin | Karaciğer ve safra yollarıyla ilişkili değerlendirmelerde kullanılabilir. |
Kreatinin, üre ve eGFR | Böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesine yardımcı olur. |
Total protein ve albümin | Protein durumu ve bazı sistemik değişikliklerin değerlendirilmesinde kullanılabilir. |
Kalsiyum ve elektrolitler | Metabolik durumun değerlendirilmesinde kullanılabilir. |
Kan şekeri ve diğer biyokimya testleri | Kişinin genel metabolik durumuna ilişkin bilgi sağlayabilir. |
Bu testlerden herhangi birinin normal aralığın dışında olması tek başına kanser anlamına gelmez. Örneğin, CRP enfeksiyonlarda da yükselebilir; hemoglobin demir eksikliğinde düşebilir ve karaciğer enzimleri çok sayıda farklı karaciğer hastalığında değişebilir.
Benzer şekilde, rutin kan tahlillerinin normal çıkması da tüm kanser türlerini dışlamaz. Bu nedenle, laboratuvar sonuçlarının belirtiler ve diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Kanserde Hangi Kan Değerleri Değişebilir?
Kanser türüne, hastalığın bulunduğu bölgeye ve etkilenen organlara göre hemogram ve bazı biyokimya değerlerinde değişiklikler görülebilir. Ancak kanserli her kişide aynı değerler değişmez ve bu testlerde görülen anormallikler tek başına kansere özgü değildir.
Kanserle birlikte değişiklik gösterebilen bazı laboratuvar değerleri ve bu değişikliklerin kanser dışındaki olası nedenleri aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
Kan Değeri / Test | Görülebilecek Değişiklik | Kanser Dışında da Değişebileceği Bazı Durumlar |
Hemoglobin | Düşebilir | Kansızlık, demir veya vitamin eksiklikleri, kan kaybı, kronik hastalıklar |
Lökosit (WBC) | Artabilir veya azalabilir | Enfeksiyonlar, inflamasyon, bazı ilaçlar ve bağışıklık sistemiyle ilişkili durumlar |
Trombosit (PLT) | Artabilir veya azalabilir | Enfeksiyonlar, demir eksikliği, inflamatuvar ve hematolojik hastalıklar |
Karaciğer enzimleri (ALT, AST, ALP, GGT) | Yükselebilir | Karaciğer yağlanması, hepatit, safra yolu hastalıkları, alkol veya bazı ilaçlar |
Bilirubin | Yükselebilir | Karaciğer ve safra yolu hastalıkları, hemoliz gibi farklı durumlar |
Kreatinin ve üre | Artabilir veya değişebilir | Böbrek hastalıkları, sıvı kaybı ve böbrek fonksiyonlarını etkileyen farklı durumlar |
Kalsiyum | Artabilir veya azalabilir | Paratiroit hastalıkları, D vitaminiyle ilişkili durumlar, böbrek hastalıkları |
Total protein ve albümin | Düşebilir veya değişebilir | Beslenme bozuklukları, karaciğer ve böbrek hastalıkları, sistemik hastalıklar |
LDH | Yükselebilir | Doku hasarı, hemoliz, karaciğer hastalıkları, enfeksiyonlar ve farklı sistemik durumlar |
Kanser değerlendirmesinde, hekimin gerekli gördüğü durumlarda tümör belirteçleri olarak adlandırılan laboratuvar testlerinden yararlanılabilir. Ancak bu testler genel kanser taraması yapmak veya tek başına kanser tanısı koymak amacıyla kullanılmaz. Tümör belirteçleri; kişinin klinik durumuna göre tanı sürecini desteklemek, tedaviye verilen yanıtı değerlendirmek veya tanı konmuş bir hastalığın takibini yapmak amacıyla istenebilir.
Hekim Tarafından Belirli Durumlarda İstenebilen Tümör Belirteçleri
Tümör belirteci | Kullanılabileceği alan |
PSA | Prostatla ilişkili durumların değerlendirilmesi ve prostat kanseri takibi |
CA 125 | Özellikle yumurtalık kanseri tanısı alan hastaların takibi; belirli klinik durumlarda değerlendirmeye yardımcı olması |
CEA | Başta kolorektal kanser olmak üzere bazı kanserlerin tedavi sonrası takibi |
CA 19-9 | Özellikle pankreas ve safra yolu kanserlerinde tedavi ve hastalık takibi |
AFP | Karaciğer kanseri ve bazı germ hücreli tümörlerde değerlendirme ve takip |
Ancak tümör belirteçleri her kanser türünde yükselmez ve kanser dışındaki durumlarda da yüksek bulunabilir. Bu nedenle bu testler gelişigüzel şekilde “kanser var mı?” sorusuna yanıt almak amacıyla kullanılmamalıdır. Hangi tümör belirtecinin hangi durumda değerlendirilmesi gerektiğine, kişinin klinik durumu doğrultusunda hekim karar verir.
İstenen Kan Tahlilleri ve Kanser Paneli Hakkında Bilgi Alın
Kanser şüphesi oluşturan belirtilerin değerlendirilmesi ve hangi testlerin gerekli olduğunun belirlenmesi hekim tarafından yapılmalıdır. Hekiminiz tarafından değerlendirme, tarama veya takip amacıyla kan tahlilleri ve laboratuvar testleri istendiyse, testlerin hazırlık koşulları ve numune alma süreci hakkında Özel Birim Laboratuvarı’ndan bilgi alabilirsiniz.
Kanser Tanısı Nasıl Konur?
Kanser tanısı tek bir belirtiye, kan tahliline veya tümör belirtecine bakılarak konulmaz. Tanı süreci şüphelenilen kanser türüne ve bölgeye göre farklı test ve incelemelerin birlikte değerlendirilmesini gerektirebilir.
Genel olarak süreç şu aşamaları içerebilir:
- Sağlık öyküsü değerlendirilir: Belirtilerin ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, kişinin kullandığı ilaçlar, mevcut hastalıkları ve aile öyküsü değerlendirilir.
- Fizik muayene yapılır: Şüphelenilen bölgeye ve belirtilere göre hekim tarafından muayene gerçekleştirilir.
- Laboratuvar testlerinden yararlanılabilir: Hemogram, biyokimya testleri ve klinik duruma göre gerekli diğer kan veya idrar testleri istenebilir.
- Görüntüleme yöntemleri kullanılabilir: Ultrasonografi, mamografi, röntgen, bilgisayarlı tomografi veya manyetik rezonans gibi yöntemlerden şüphelenilen bölgeye göre yararlanılabilir.
- Gerekli durumlarda endoskopik incelemeler yapılabilir: Sindirim sistemi veya farklı organların değerlendirilmesi için ilgili yöntemler kullanılabilir.
- Biyopsi gerekebilir: Şüpheli dokudan örnek alınarak patolojik inceleme yapılabilir.
Birçok kanser türünde kesin tanının konulmasında doku örneğinin patolojik olarak değerlendirilmesi önemli rol oynar. Bununla birlikte, tanı yöntemi kanserin türüne göre değişebilir.
Ailede Kanser Öyküsü Varsa Ne Yapılmalı?
Ailede kanser öyküsünün bulunması, kişinin mutlaka kanser geliştireceği anlamına gelmez. Ancak bazı kanser türlerinde aile öyküsü ve kalıtsal genetik değişiklikler risk değerlendirmesinde önemli olabilir.
Aile öyküsü değerlendirilirken yalnızca “ailemde kanser var” bilgisi yeterli değildir. Şu bilgiler de önem taşır:
- Kanser görülen kişinin yakınlık derecesi
- Hangi kanser türünün görüldüğü
- Tanının hangi yaşta konulduğu
- Aynı ailede benzer kanserlerin bulunup bulunmadığı
- Bir kişide birden fazla kanser türünün görülüp görülmediği
- Ailede bilinen kalıtsal bir genetik değişiklik olup olmadığı
Özellikle birinci derece yakınlarda genç yaşta kanser görülmesi, aynı ailede aynı veya ilişkili kanserlerin birden fazla kişide bulunması veya bilinen kalıtsal kanser sendromlarının olması daha ayrıntılı risk değerlendirmesini gerektirebilir.
Özel Birim Laboratuvarı’nda Kanser Paneli
Özel Birim Laboratuvarı’nda kanser paneli kapsamında değerlendirilebilen kan tahlilleri ve laboratuvar testleri, kişinin sağlık durumu ve hekim istemine göre gerçekleştirilmektedir. Kanser şüphesi, mevcut bulguların araştırılması veya takip amacıyla hemogram, biyokimya testleri ve gerekli görülen spesifik laboratuvar testlerinden yararlanılabilir.
“Kanser paneli” adıyla sunulan laboratuvar testleri, tek başına kanser taraması veya tanısı sağlamaz. Panelin kapsamı laboratuvara ve kullanım amacına göre değişebilir. Özel Birim Laboratuvarı’nda panel kapsamında yer alan testler, hekim istemine ve kişinin klinik durumuna göre değerlendirilir.
Hekim tarafından gerekli görüldüğünde değerlendirilebilecek testler arasında şunlar yer alabilir:
- Hemogram
- CRP
- Demir ve ferritin
- B12 ve folat
- AST, ALT, GGT ve ALP
- Total ve direkt bilirubin
- Kreatinin ve üre
- eGFR
- Total protein ve albümin
- Kalsiyum ve elektrolitler
- Gerekli diğer biyokimya testleri
- Hekim tarafından istenen uygun tümör belirteçleri ve diğer spesifik laboratuvar testleri
yer alabilir.
Uygun testlerde evde kan alma hizmetinden de yararlanılabilir. Numuneler gerekli koşullarda laboratuvara ulaştırılarak analiz edilir ve sonuçlar raporlanır.
Laboratuvar sonuçlarının kanser tanısı açısından tek başına değerlendirilmemesi önemlidir. Sonuçlar kişinin belirtileri, sağlık öyküsü, muayene bulguları ve gerekli diğer tetkiklerle birlikte hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Hekiminiz Tarafından İstenen Testler Hakkında Bilgi Alın
Hekiminiz tarafından istenen kan tahlilleri, biyokimya testleri ve diğer laboratuvar testlerinin hazırlık koşulları, numune alma süreci ve uygun testlerde evde kan alma hizmeti hakkında bilgi almak için Özel Birim Laboratuvarı ile iletişime geçebilirsiniz.
Kanser Belirtileri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
- Kanserin en yaygın ilk belirtisi nedir?
Tüm kanser türleri için geçerli tek bir ilk belirti yoktur. Açıklanamayan kilo kaybı, uzun süren yorgunluk, ele gelen kitle, kanama, ağrı veya bağırsak alışkanlıklarındaki değişiklikler bazı kanserlerde görülebilir. Ancak bu belirtiler kanser dışındaki birçok durumda da ortaya çıkabilir.
- Kanser hiç belirti vermeden ilerleyebilir mi?
Evet, bazı kanser türleri özellikle erken dönemde belirgin bir belirtiye neden olmayabilir. Bu nedenle, belirli kanser türleri için yaş ve bireysel risk faktörlerine uygun tarama programları önem taşır.
- Kanser varsa hemogramda hangi değerler değişir?
Kanser türüne göre hemoglobin, lökosit veya trombosit değerlerinde değişiklikler görülebilir. Ancak aynı değişiklikler enfeksiyonlar, kansızlık, vitamin eksiklikleri ve farklı hastalıklarda da ortaya çıkabilir. Bu nedenle, hemogram tek başına kanser tanısı koymak amacıyla kullanılmaz.
- Tümör belirteçleri yüksek çıkarsa kanser olduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Tümör belirteçleri kanser dışındaki bazı durumlarda da yüksek bulunabilir. Ayrıca bazı kanserlerde tümör belirteçleri normal kalabilir. Sonuçların kullanım amacı ve klinik bulgularla birlikte değerlendirilmesi gerekir.
- Kan değerlerimin normal olması kanser olmadığımı gösterir mi?
Hayır. Normal rutin kan tahlilleri tüm kanser türlerini kesin olarak dışlamaz. Özellikle devam eden veya açıklanamayan bir belirti varsa, hekim gerekli gördüğünde farklı incelemeler isteyebilir.
- Her kitle kanser midir?
Hayır. Kistler, yağ bezeleri, enfeksiyonlar ve büyümüş lenf bezleri gibi birçok iyi huylu durum da kitleye neden olabilir. Yeni ortaya çıkan, büyüyen veya uzun süre kaybolmayan kitlelerin değerlendirilmesi gerekir.
- Kanserde kilo kaybı ne kadar olur?
Kanser için geçerli tek bir kilo kaybı miktarı yoktur. Önemli olan kişinin beslenmesinde veya fiziksel aktivitesinde belirgin bir değişiklik olmadan istemsiz şekilde kilo vermesi ve bu durumun devam etmesidir. Belirgin ve açıklanamayan kilo kaybının nedeni araştırılmalıdır.
- Kanser ağrısı nasıl olur?
Kanser ağrısının herkeste aynı olan belirli bir özelliği yoktur. Ağrının yeri ve şekli etkilenen dokuya göre değişebilir. Nedeni bilinmeyen, geçmeyen veya giderek artan ağrıların değerlendirilmesi gerekir; ancak kronik ağrının çok sayıda kanser dışı nedeni de vardır.
- Kanser belirtileri ne kadar sürerse doktora gidilmeli?
Tüm belirtiler için geçerli tek bir süre sınırı yoktur. Belirti beklenen sürede düzelmiyorsa, giderek artıyorsa, tekrar ediyorsa veya açıklanamayan kilo kaybı, kanama, kitle, yüksek ateş gibi başka bulgular eşlik ediyorsa, hekim değerlendirmesi gerekir.
- Ailemde kanser varsa hangi testleri yaptırmalıyım?
Yapılması gereken testler ailede görülen kanser türüne, kanserin ortaya çıktığı yaşa, yakınlık derecesine ve kişinin diğer risk faktörlerine göre değişir. Herkese uygulanabilecek tek bir “kanser kan testi” yoktur. Hekim gerekli gördüğünde kişiye uygun tarama yöntemleri veya genetik danışmanlık önerebilir.
Referanslar:
- Mayo Clinic: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/cancer/symptoms-causes/syc-20370588
- Cleveland Clinic: https://my.clevelandclinic.org/departments/cancer/patient-education/wellness-prevention/warning-signs
- NHS: https://www.nhs.uk/conditions/cancer/
- UCSF Health: https://www.ucsfhealth.org/health-articles/17-cancer-symptoms-you-shouldnt-ignore
